Đề cập đến cả Việt Nam, tác giả Dr. Stone nhấn mạnh độc giả đọc manga lậu không phải kẻ thù, mà là khán giả tiềm năng!

Xanh lá/Xanh lá nhạt là các quốc gia đã tham gia Hiệp định TRIPS; xanh dương là Quan sát viên. Ảnh: Wikipedia.

Mở đầu chuỗi chia sẻ, tác giả đưa ra một nhận định gây bất ngờ khi cho biết ở nhiều quốc gia, việc đọc manga lậu xét về mặt pháp luật đôi khi không bị coi là phạm pháp. Ông giải thích, để hành vi tiêu thụ manga lậu từ nước ngoài bị khép vào tội vi phạm pháp luật, quốc gia nơi độc giả đó sinh sống phải là thành viên của hệ thống bản quyền quốc tế dựa trên Hiệp định TRIPS, đồng thời phải đưa các quy chuẩn này vào luật quốc gia.

Theo tác giả chia sẻ thì Nhật Bản tham gia hệ thống này từ năm 1899, Hàn Quốc gia nhập năm 1988 và Trung Quốc là năm 2004. Đối với các quốc gia chưa tham gia vào hệ thống bản quyền quốc tế này, việc người dân tiếp cận truyện lậu không cấu thành hành vi phạm tội hình sự. Tác giả thẳng thắn thừa nhận đây là một sự thật đau lòng đối với các nhà sáng tạo, nhưng đó là quyền chủ quyền của mỗi quốc gia.

Đối với các nước không luật hóa vấn đề bản quyền thì đọc lậu vẫn là chuyện hợp pháp. Ảnh: Etsy.

Dẫu vậy, xét về góc độ đạo đức, tác giả khẳng định việc phân phối và tiêu thụ truyện lậu vẫn bị coi là hành vi chiếm đoạt tài sản trí tuệ khi chưa được phép. Ông liên hệ vấn đề này với các tranh cãi hiện nay xung quanh công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ảnh.

Nhiều người ở các nước phát triển cho rằng việc gửi tranh của họa sĩ cho AI học là chấp nhận được chỉ vì luật pháp chưa kịp quy định. Tác giả cũng đã đặt câu hỏi mang tính gợi mở: Việc các hệ thống AI thu thập khối lượng lớn tác phẩm của nghệ sĩ và việc một người hâm mộ ở một quốc gia nghèo đọc truyện miễn phí do thiếu kênh tiếp cận chính thống, đâu mới là hành vi chiếm đoạt lớn hơn?

Liệu tranh nạp cho AI hay việc đọc lậu sẽ ảnh hưởng to lớn hơn?. Ảnh: Anifusion.

Với câu hỏi trên, tác giả cho rằng nhiệm vụ của ngành công nghiệp không phải là bắt đầu bằng sự trừng phạt, mà là tìm cách mang lại một giải pháp thay thế tốt hơn.

Trên thực tế, các trang web truyện lậu ngày nay không còn hoạt động như phong trào chia sẻ phi lợi nhuận của người hâm mộ những năm 1990, mà đã biến tướng thành một ngành công nghiệp ngầm xuyên quốc gia, thu lợi nhuận khổng lồ từ quảng cáo và thường xuyên trốn thuế - một tội danh mà mọi chính phủ đều xử lý nghiêm khắc.

Các website lậu thu về lợi nhuận khổng lồ và thường trốn thuế. Ảnh: ComicBook.

Để giải quyết tận gốc vấn đề, tác giả Dr. Stone đề xuất các giải pháp mang tầm chiến lược quốc gia thay vì chỉ dừng lại ở các cuộc tranh luận cá nhân. Phương án thứ nhất là thiết lập doanh nghiệp xuất bản hợp pháp tại bản địa; khi một tác phẩm nước ngoài được mua bản quyền và đóng thuế đầy đủ tại nước sở tại thì mọi hành vi đọc lậu tác phẩm đó sẽ lập tức trở thành bất hợp pháp theo luật ở nước đó, kích hoạt sự bảo hộ của chính phủ vì yếu tố thuế.

Phương án tối ưu hơn là quốc gia đó tự phát triển ngành công nghiệp truyện tranh của riêng mình để trở thành một cường quốc văn hóa, xuất khẩu tác phẩm ra thế giới nhằm thu về ngoại tệ và tiền thuế. Khi đó, chính người dân và chính phủ nước sở tại sẽ tự động muốn gia nhập vào các hệ thống bản quyền quốc tế để bảo vệ tài sản của nước mình.

Việc kiểm duyệt bản quyền còn liên quan đến ngành công nghiệp của nước đó. Ảnh: The Japan Times.

Đáng chú ý, vị mangaka này cũng dành một phần lớn thời lượng để thảo luận về luận điểm phổ biến của một bộ phận độc giả: "Chúng tôi muốn ủng hộ tác giả nhưng không có tiền".

Với trải nghiệm của một người từng bắt đầu sự nghiệp từ một đất nước Hàn Quốc chưa phát triển, ông chia sẻ rằng phần lớn độc giả và họa sĩ tại Nhật Bản hay Hàn Quốc cũng không hề giàu có; nhiều người vẫn phải sống bằng mì ăn liền và cơm bò giá rẻ nhưng họ vẫn tiết kiệm từng đồng để mua truyện vì hiểu rằng nếu không ai trả tiền, manga sẽ biến mất.

Manga sẽ biến mất khi không còn ai chi trả tiền vào nó. Ảnh: Anime Senpai.

Tác giả lập luận rằng, trong thời đại ngày nay, nếu một độc giả sở hữu điện thoại thông minh, máy tính và duy trì được kết nối Internet để đọc truyện lậu không giới hạn, đồng thời có thời gian đăng bài lên mạng xã hội, thì điều đó chứng tỏ họ không ở mức nghèo đói tuyệt đối.

Thu nhập bình quân của các quốc gia đang phát triển mạnh mẽ như Việt Nam, Brazil hay Bolivia hiện nay hoàn toàn tương đương hoặc cao hơn Hàn Quốc ở giai đoạn ngành công nghiệp truyện tranh nước này bắt đầu cất cánh. Theo đó, nhóm người hâm mộ hoàn toàn có đủ năng lực tài chính để thỉnh thoảng mua một tập truyện chính ngạch thay vì chi tiêu cho các thứ xa xỉ khác.

Loạt manga Dan Da Dan tại một lễ hội của Fahasa ở Việt Nam. Ảnh: Thanh Niên.

Dẫu vậy, tác giả cũng bày tỏ sự đồng cảm sâu sắc khi nhận ra rào cản lớn nhất hiện nay là việc thiếu hụt hệ thống phân phối chính thức và giá sách in quốc tế quá đắt đỏ (như một quyển tankōbon khoảng 15 đến 20 USD). Ông lấy dẫn chứng về một email nhận được từ một người hâm mộ tại Morocco vào năm 2016 chia sẻ về việc đất nước này hoàn toàn không có ngành xuất bản manga để mua.

Do đó, tương lai của ngành công nghiệp này còn bắt buộc phải dựa vào việc xây dựng các dịch vụ kỹ thuật số (digital) với mức giá hợp lý và dễ tiếp cận trên quy mô toàn cầu.

Manga trên các nền tảng kỹ thuật số sẽ gia tăng khả năng tiếp cận. Ảnh: Animenomics.

Cho đến bài viết mới nhất vào ngày 16 tháng 6, tác giả nhấn mạnh rằng độc giả đọc truyện lậu không phải là kẻ thù, mà là những khán giả tiềm năng trong tương lai và là minh chứng cho thấy nhu cầu thị trường đang tồn tại. Bài học từ sự bùng nổ của ngành công nghiệp webtoon Hàn Quốc sau khi thiết lập được các hệ thống dịch vụ hợp pháp và tiện lợi đã chứng minh độc giả luôn sẵn sàng trả tiền để ủng hộ văn hóa khi có cơ hội.

Loạt bài viết của tác giả vẫn đang tiếp diễn trên mạng xã hội X, tiếp tục mở ra những góc nhìn đa chiều và mang tính xây dựng cao cho tương lai của ngành truyện tranh thế giới.