Ngành dịch thuật Việt Nam: Những người đứng sau các bản dịch bản quyền cũng mong muốn được ghi nhận công lao!

Mới đây, trên trang fanpage A4VFamily, đội ngũ dịch thuật kỳ cựu với 20 năm tuổi nghề và từng trải qua giai đoạn chuyển tiếp từ "fansub" (nhóm dịch tự phát) sang làm việc cho các nền tảng bản quyền chính thống, đã có bài viết chia sẻ những góc nhìn sâu sắc và nỗi niềm trăn trở về việc thiếu vắng sự công nhận (credit) đối với công sức của người dịch trong các sản phẩm thương mại.

Toàn bộ bài chia sẻ của đội ngũ dịch thuật A4VF. Nguồn: Facebook.

Theo chia sẻ từ dịch giả 36 tuổi này, trong suốt 10 năm hợp tác với các đơn vị phân phối bản quyền, cá nhân người này đã thực hiện chuyển ngữ cho khoảng 400 bộ phim, bao gồm cả các dự án điện ảnh chiếu rạp.

Tuy nhiên, một thực tế đáng tiếc là cơ hội để tên tuổi của họ xuất hiện trên sản phẩm cuối cùng là cực kỳ hiếm hoi. Dịch giả dẫn chứng rằng từng có giai đoạn ngắn hợp tác với nền tảng Crunchyroll (CR) thì phần credit được giữ lại, nhưng khi bản quyền phim được chuyển giao về nền tảng nội địa như FPT thì thông tin này lại hoàn toàn biến mất.

Các dịch giả truyện tranh được ghi nhận công lao trên trang bìa. Ảnh: A4VF.

Sự đối lập càng trở nên rõ nét khi so sánh với các lĩnh vực khác, điển hình như việc đội ngũ lồng tiếng phim Doraemon được dành riêng một trang credit trang trọng trên màn ảnh lớn, hay tên của các dịch giả truyện tranh luôn được in rõ ràng ngay trên trang bìa.

Đối với mảng phim chiếu rạp, dù các rạp chiếu thuê ngoài đôi khi vẫn cho phép hiển thị tên, nhưng những người dịch trực tiếp cho nhà phân phối lại không nhận được đặc quyền này. Khi đưa ra đề xuất với các đối tác, yêu cầu này thường bị từ chối với lý do e ngại yếu tố quảng cáo thương hiệu cá nhân hoặc tránh những rắc rối phát sinh liên quan đến việc bảo mật thông tin đối tác.

After Credit chính là nơi để tôn vinh công lao của những người tạo nên bộ phim. Ảnh: Reddit.

Không dừng lại ở câu chuyện danh tính, bài viết còn phản ánh một nỗi bức xúc lớn liên quan đến vấn nạn vi phạm bản quyền. Cụ thể, các bản dịch chính thống được đầu tư tâm huyết thường xuyên bị các trang web phim lậu (như trường hợp của AnimeVsub được nhắc đến) đánh cắp và đóng dấu bản quyền riêng.

Hệ lụy trớ trêu là một số người xem mặc định đó là tiêu chuẩn chất lượng của "sub lậu" do phần lớn người hâm mộ thưởng thức từ đây. Khi bản dịch hoàn hảo, khán giả coi đó là điều hiển nhiên, nhưng chỉ cần xuất hiện một sai sót nhỏ, các nền tảng bản quyền lập tức phải hứng chịu chỉ trích là "dịch thua web lậu". Dịch giả bày tỏ sự thất vọng khi nỗ lực chuyên môn bị hiểu lầm, thậm chí bị xem nhẹ khi nhiều người hâm mộ ca ngợi các trang lậu dịch tốt hơn trên chính những bản dịch do bên bản quyền thực hiện.

Bản phụ đề giữa trang lậu và trang bản quyền (Muse Việt Nam) y hệt nhau.

Bài bình luận cũng mở ra một sự so sánh đầy hoài niệm giữa hai giai đoạn làm nghề. Nếu như trước đây, việc hoạt động trong các nhóm fansub mang lại cảm giác được cộng đồng tung hô vì người dịch gần như đảm nhận luôn vai trò của bên phát hành, thì khi bước vào môi trường chuyên nghiệp, áp lực công việc trở nên vô cùng khắc nghiệt: làm tốt không được khen ngợi nhưng chỉ một chút sơ sẩy sẽ lập tức đối mặt với phản ứng gay gắt từ dư luận.

Số lượng anime bản quyền tại Việt Nam là không hề ít.

Dịch giả cũng cho biết tình trạng này còn diễn ra tương tự, thậm chí trầm trọng hơn ở ngành công nghiệp game khi việc hiển thị credit là "chưa thấy", theo chia sẻ của đội ngũ này.

Dù tự nhủ rằng việc tiếp tục được các đơn vị bản quyền tin tưởng giao việc đã là một sự bảo chứng cho năng lực, nhưng sự thiếu vắng một cơ chế ghi nhận xứng đáng vẫn để lại những khoảng trống lớn về mặt tinh thần đối với những người đang thầm lặng dùng danh dự cá nhân để đảm bảo chất lượng cho từng sản phẩm giải trí đến tay khán giả.