Unseen Japan: Anime Chainsmoker Cat đang mô tả trần trụi về sự nghèo đói trong xã hội Nhật Bản vốn bị kỳ thị

Dưới góc nhìn của chuyên gia này, nghệ thuật luôn có xu hướng phản chiếu và bình luận về trạng thái của xã hội, và sê-riYani Neko (tên tiếng Anh: Chainsmoker Cat) chính là một minh chứng điển hình khi dám thẳng thắn khai thác đề tài nghèo đói – một trong những chủ đề "mà hầu hết người dân Nhật Bản không muốn thấy", theo bài viết này mô tả.

Nữ nhân vật chính với cuộc sống vừa dơ, vừa bẩn. Ảnh: ©Nyan Nyan Factory, Kodansha/Yani Neko Production Committee.

Tác giả Jay Allen tóm tắt nội dung tác phẩm xoay quanh nhân vật Sato Yaniko, một cô nàng nhân thú 21 tuổi sinh sống tại thành phố viễn tưởng Nyagamihara.

Cuộc sống của Yaniko bị bủa vây bởi sự nghèo túng và vòng lặp nghiện ngập nặng nề: cô không thể hoàn thành trọn vẹn ca làm việc vì thèm thuốc, bị cắt nước sinh hoạt, nợ tiền thuê nhà, liên tục làm cháy căn hộ luộm thuộc của mình và phải bới tàn thuốc từ thùng rác khi túng quẫn.

Một khía cạnh sâu sắc hơn được nhà phân tích chỉ ra trong nguyên tác manga là yếu tố chủng tộc, khi tộc người thú bị xem là nhóm thiểu số bị áp bức trong lịch sử, chỉ nhận mức lương bằng một phần tư so với con người và thậm chí bị xem như thú nuôi một cách hợp pháp.

Việc khắc họa này vừa mang tính thỏa mãn thị hiếu vừa gửi gắm thông điệp lớn về tác động của sự gạt ra lề xã hội đối với một nhóm cộng đồng.

Căn phòng bẩn thỉu của cô mèo trong bộ anime Chainsmoker Cat. Ảnh: ©Nyan Nyan Factory, Kodansha/Yani Neko Production Committee.

Trên các trang mạng xã hội, nhiều người xem đã nhận định sự ngột ngạt của bộ phim chính là mục đích của nhà sản xuất nhằm phản ánh chân thực cuộc sống của những người gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần – một lĩnh vực mà tác giả bài viết đánh giá là Nhật Bản vẫn thường xuyên để lại những lỗ hổng trong việc hỗ trợ công dân.

Trong khi đó, cũng xuất hiện những dòng tweet được cho là đến từ người Nhật Bản khi cho rằng sự nghèo đói trong phim đã được "lãng mạn hóa" và giảm nhẹ so với đời thực.

Một bài đăng trên mạng xã hội X của người dùng @marishiokayama đã thu hút hơn 53.000 lượt yêu thích khi khẳng định hình ảnh trong phim vẫn còn sạch sẽ hơn thực tế tại những hộ nghèo ngoài đời thực, và việc nhân vật vẫn có nước nóng để đầy bồn tắm chứng tỏ điều kiện kinh tế chưa phải là tồi tệ nhất.

Một trích dẫn được nhắc đến, thu hút hơn 53 nghìn lượt thích. Ảnh chụp màn hình X/marishiokayama.

Theo Unseen Japan, đã có đến khoảng 37% ý kiến trong luồng thảo luận đồng tình rằng những người có hoàn cảnh tương tự ngoài đời sẽ bi đát hơn Yaniko rất nhiều, và nhân vật này vẫn duy trì được cuộc sống là nhờ có sự hỗ trợ từ người em gái cùng người chủ nhà.

Bên cạnh đó, hơn 16% người tham gia thảo luận nhận định rằng hình tượng "mèo nữ dễ thương" chính là yếu tố giảm bớt sự căng thẳng, giúp bộ phim có thể vượt qua các tiêu chuẩn kiểm duyệt để xuất hiện trên sóng truyền hình Nhật Bản.

Cuộc sống chán nản của cô mèo. Ảnh: ©Nyan Nyan Factory, Kodansha/Yani Neko Production Committee.

Dựa trên kinh nghiệm dẫn khách tham quan từ Mỹ tới Tokyo, tác giả Jay Allen ghi nhận nhiều người nước ngoài thường lầm tưởng Nhật Bản không có người vô gia cư. Nhà phân tích khẳng định thực tế không phải do tình trạng này không tồn tại, mà vì xã hội Nhật Bản luôn nỗ lực tối đa để giữ cho sự nghèo đói không bị hiển thị công khai.

Các số liệu thống kê được bài viết dẫn chứng chỉ ra rằng tỷ lệ nghèo đói tương đối của Nhật Bản ở mức khoảng 15%, tỷ lệ nghèo đói ở trẻ em rơi vào khoảng 11,5% vào năm 2021, và có tới 44,5% hộ gia đình đơn thân nằm dưới đường biên hộ nghèo.

Người vô gia cư tại Kabukicho, Tokyo (ảnh vào năm 2016). Ảnh: Bloomberg.

Mặc dù chính phủ Nhật Bản có thiết lập hệ thống lưới an sinh xã hội (seikatsu hogo) cùng sự hỗ trợ của các sáng kiến tư nhân như mô hình "quầy ăn trẻ em" để đảm bảo bữa ăn cho người gặp khó khăn, giới chuyên gia quốc tế cho rằng các biện pháp này vẫn chưa đủ.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) gồm 38 quốc gia giàu có từng xếp Nhật Bản vào nhóm có hiệu quả giải quyết nạn nghèo đói ở trẻ em thấp so với tiềm lực kinh tế.

Các dữ liệu thực tế cho thấy một nghịch lý tại quốc gia này: trong khi tỷ lệ nghèo đói có xu hướng gia tăng thì số lượng người ghi danh nhận trợ cấp phúc lợi lại giảm xuống.

Anime Tokyo Godfathers xoay quanh 3 kẻ vô gia cư phát hành năm 2003. Ảnh: © 2003 Satoshi Kon, Mad House and Tokyo Godfathers Committee.

Kết luận lại vấn đề, tác giả Jay Allen nhận định xã hội Nhật Bản có xu hướng xem nghèo đói là một sự tổn hại đến thể diện quốc gia cần được che giấu thay vì là một vấn nạn xã hội cần trực diện giải quyết.

Tâm lý này từng thể hiện rõ nét vào năm 2018 khi phe cánh hữu tại nước này đồng loạt chỉ trích một đạo diễn từng đoạt giải thưởng lớn chỉ vì ông đã dám vén bức màn hiện thực, phơi bày những góc khuất mà số đông ở quốc gia này muốn giữ kín.