Xu hướng "tránh khác biệt" đang trở thành rào cản đối với tư duy sáng tạo trong ngành công nghiệp anime!

Dẫn nguồn từ bài viết đăng tải trên tờ Bunshun Online, đạo diễn Taniguchi đã khái quát lịch sử anime từ thập niên 1960 đến nay qua 8 giai đoạn tiến hóa, đồng thời đưa ra những phân tích mang tính trung lập về cách mà những chuyển dịch trong xã hội Nhật Bản hiện đại đang tác động trực tiếp đến quyền tự do biểu đạt nghệ thuật cũng như quy trình sản xuất phim.

Hình tượng nhân vật Astro Boy vào những năm 1960. Ảnh: © Osamu Tezuka.

Theo đánh giá của ông Taniguchi, kể từ khi hình thành một "ngành công nghiệp" thực thụ từ thời kỳ của tác phẩm Astro Boy vào những năm 1960, anime hiện đã dịch chuyển đến giai đoạn tiến hóa thứ 7.

Nhìn lại làn sóng bùng nổ của Internet và các diễn đàn ẩn danh như 2channel (tương tự như 4chan tại phương Tây), môi trường sản xuất anime đã từng phải đối mặt với áp lực lớn từ những phản hồi tiêu cực từ người xem.

Các chỉ trích từ diễn đàn mạng được cho là làm gia tăng áp lực cho giới sáng tạo. Ảnh: Gigazine.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay của ngành lại bắt nguồn từ sự xuất hiện của khái niệm "xã hội trắng" tại Nhật Bản – một thuật ngữ do nhà xã hội học Toshio Okada đề xướng.

Thuật ngữ này hoàn toàn không mang hàm ý phân biệt sắc tộc, mà dùng để chỉ một hình thái xã hội minh bạch và được "gột rửa sạch sẽ" dưới sự phổ biến của điện thoại thông minh và mạng xã hội.

Trong một xã hội hòa bình và được kết nối chặt chẽ như vậy, các hành vi mang tính hung hăng, gây rối hoặc khác biệt với số đông ngày càng bị bài xích, thay vào đó là việc ưu tiên sự đồng thuận và hài hòa về bề nổi.

Trong "xã hội trắng" được mô tả, con người đang gần tránh xung đột trực tiếp. Ảnh: © Saka Mikami / Kodansha / The Fragrant Flower Blooms With Dignity Production Committee

Đạo diễn Taniguchi ví von hiện tượng "xã hội trắng" này giống như việc người dân Nhật Bản đang có xu hướng giao tiếp một cách vòng vo để tránh xung đột trực tiếp và duy trì các quy chuẩn xã hội.

Xu hướng này vô tình phản ánh rõ nét qua việc xây dựng hình tượng các nhân vật chính trong thể loại "narou-kei" (các tác phẩm bắt nguồn từ Shōsetsuka ni Narō, "-kei" để ám chỉ riêng dòng isekai) đang nở rộ những năm gần đây, một thể loại mà các nhà xuất bản lớn như Kadokawa cũng thừa nhận là đang bị phụ thuộc quá nhiều.

Hình ảnh minh họa. Ảnh: Netflix.

Việc "sạch sẽ hóa" này không chỉ tác động đến chủ đề, nhân vật mà còn làm thay đổi sâu sắc cấu trúc sản xuất.

Sự thống trị của các loạt phim ngắn định dạng một mùa (1-cour từ 12 đến 13 tập) giúp hoàn thiện hệ thống ủy ban sản xuất, nhưng đồng thời lại làm tê liệt mô hình truyền nghề truyền thống giữa các bậc thầy diễn họa với những người học việc.

Thêm vào đó, tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của các tác giả nguyên tác (manga, light novel) và các bên nắm giữ bản quyền đã vô tình làm phức tạp hóa vai trò của các đạo diễn anime, khiến việc định hình một phong cách nghệ thuật độc lập và rõ ràng cho mỗi dự án trở nên vô cùng khó khăn.

Hệ quả của ngành công nghiệp anime hiện bị cho là xu hướng giảm ý kiến cá nhân mạnh mẽ. Ảnh: ©Sunrise, Code Geass Project.

Hệ quả của giai đoạn "ưu tiên lợi nhuận hơn tầm nhìn sáng tạo" này là việc các nhà sản xuất có xu hướng ưu tiên lựa chọn những nhân sự dễ quản lý, những người có khả năng tái hiện nguyên tác ở mức độ chấp nhận được mà không đưa vào các ý tưởng cá nhân quá mạnh mẽ.

Điều này vô tình đẩy những nhà sáng tạo có tham vọng lớn rơi vào tình trạng thiếu hụt việc làm và dần phải rời bỏ ngành công nghiệp.

Hình ảnh minh họa. Ảnh: Internet.

Nhìn về giai đoạn tiến hóa thứ 8 của anime trong thập kỷ tới, đạo diễn Taniguchi cảnh báo rằng dù anime đã thành công vang dội trên phạm vi toàn cầu, điều này có thể dẫn đến nguy cơ mất đi lợi thế cạnh tranh của quốc gia này, tương tự như sự thất thoát các tác phẩm mộc bản họa sang châu Âu vào giữa thế kỷ 19 và 20.

Nếu thị trường nội địa tiếp tục tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn và các nội dung tiêu dùng nhanh dành cho khán giả đại chúng, Nhật Bản sẽ gặp khó khăn lớn trước tốc độ sản xuất của các đối thủ cạnh tranh như Trung Quốc và Hàn Quốc.

Dẫu vậy, kết thúc bài thảo luận, ông vẫn giữ một cái nhìn lạc quan về tương lai lâu dài của anime, bởi nhu cầu thưởng thức câu chuyện là một bản năng nguyên bản của con người nhằm mở rộng thế giới quan, trải nghiệm cảm xúc, kết nối xã hội và lưu truyền trí tuệ từ quá khứ, và anime hoàn toàn là một phương tiện có thể đáp ứng trọn vẹn những giá trị cốt lõi đó.