Seiyuu cho Son Goku, Masako Nozawa phản đối việc AI tự ý sao chép giọng nói: "Giọng nói là của tôi, diễn xuất cũng là của tôi"

Dẫn nguồn NHK News, seiyuu Masako Nozawa, người lồng tiếng cho Son Goku trong loạt anime Dragon Ball, cũng lên tiếng phản đối việc sử dụng giọng nói của bà khi chưa được cho phép.

Seiyuu Masako Nozawa - người vào vai Son Goku trong Dragon Ball. Ảnh: NHK News.

Ở tuổi 89, bà Masako Nozawa vẫn tích cực hoạt động trong ngành. Bên cạnh Son Goku, bà còn được biết đến qua các vai diễn như Hiroshi trong Dokonjo Gaeru và Tetsuro Hoshino trong Galaxy Express 999. Chia sẻ về vấn đề AI mô phỏng giọng nói, bà cho biết trước đây mình chưa thực sự biết rõ về tình trạng giọng nói bị sử dụng trái phép.

Sau khi xem lại một video sử dụng AI để mô phỏng giọng nói, Nozawa bày tỏ sự tức giận trước việc người khác tự ý sử dụng giọng nói của mình. Bà cho rằng việc này chẳng khác nào hành vi trộm cắp, đồng thời nhấn mạnh rằng bất kỳ ai muốn sử dụng giọng nói của bà đều cần xin phép trước.

Nhân vật Son Goku đình đám cho nữ seiyuu thực hiện. Ảnh: ©Bird Studio/Shueisha, Toei Animation.

Nữ seiyuu cũng phân biệt giữa khả năng bắt chước âm thanh và diễn xuất thực sự. Theo bà, AI có thể tạo ra giọng nói giống bản gốc đến mức khó phân biệt, nhưng vẫn thiếu đi cảm xúc được truyền tải qua diễn xuất của con người.

Bà cho rằng ngay cả một câu thoại chỉ thể hiện tiếng khóc cũng cần được truyền tải bằng cảm xúc để tạo nên sự khác biệt.

Nhật Bản thúc đẩy bảo vệ quyền đối với giọng nói trong thời đại AI

Tình trạng sử dụng AI để mô phỏng giọng nói của seiyuu đang trở thành vấn đề đáng chú ý tại Nhật Bản. Một số video trên mạng xã hội sử dụng giọng của các nhân vật anime nổi tiếng để thể hiện những bài hát hoặc phát ngôn mà seiyuu gốc chưa từng thực hiện.

Trường hợp của seiyuu Kenjiro Tsuda là một ví dụ. Ông đã khởi kiện đơn vị vận hành TikTok sau khi phát hiện video sử dụng AI mô phỏng giọng nói của mình được đăng tải mà không có sự đồng ý.

Trong phán quyết ngày 30 tháng 9, Tòa án Địa phương Tokyo lần đầu đưa ra nhận định rằng hành vi sử dụng trái phép giọng nói có thể xâm phạm quyền công khai thương mại của người nổi tiếng, tức quyền kiểm soát việc khai thác giá trị thương mại gắn với danh tính của họ.

Tuy nhiên, yêu cầu buộc gỡ bỏ video không được chấp nhận do tài khoản liên quan đã bị xóa.

Kenjiro Tsuda đã tiên phong khởi kiện TikTok về vấn đề AI.

Trước đó, pháp luật Nhật Bản chưa có quy định riêng minh thị về việc bảo vệ quyền đối với giọng nói.

Cho đến tháng 8 năm 2026, nhóm chuyên gia thuộc Bộ Tư pháp Nhật Bản đã công bố báo cáo cho rằng giọng nói cũng có thể được bảo vệ thông qua các cơ chế như quyền công khai thương mại.

Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đồng thời đang thảo luận về các biện pháp bảo vệ giọng nói, bao gồm khả năng sửa đổi Luật Phòng chống Cạnh tranh Không lành mạnh.

Hướng dẫn mới yêu cầu phải có sự đồng ý trước khi sử dụng giọng nói để huấn luyện AI

Bộ hướng dẫn mới được công bố bởi Hiệp hội Diễn viên Nhật Bản, tổ chức có khoảng 2.600 thành viên là diễn viên và seiyuu.

Theo nội dung được công bố, việc sử dụng giọng nói để huấn luyện hoặc tạo âm thanh bằng AI phải thông báo rõ mục đích và nhận được sự đồng ý trước từ chính người sở hữu giọng nói hoặc công ty quản lý của họ.

Cần có sự đồng ý của chủ sở hữu trước khi huấn luyện giọng nói cho AI. Ảnh: The Walrus/iStock via The Walrus.

Đối với việc chuyển giọng nói sang ngôn ngữ khác bằng AI, sự đồng ý cần được xác nhận riêng cho từng ngôn ngữ.

Trường hợp sử dụng giọng nói của người đã qua đời để huấn luyện và tạo nội dung AI, hướng dẫn yêu cầu tôn trọng ý nguyện của người đó khi còn sống, đồng thời phải có sự cho phép từ gia đình hoặc những người có liên quan.

Nếu phát hiện hành vi vi phạm, bên có quyền có thể yêu cầu dừng ngay việc phân phối hoặc bán sản phẩm âm thanh AI. Hướng dẫn cũng đề cập việc yêu cầu thanh toán khoản tiền tương đương doanh thu phát sinh từ thời điểm bắt đầu sử dụng trái phép.

Hiệp hội Diễn viên Nhật Bản trước báo chí và truyền thông. Ảnh: NHK News.

Hiệp hội cho biết sẽ phổ biến các nguyên tắc này tới những doanh nghiệp và tổ chức có liên quan. Tuy nhiên, đây là bộ hướng dẫn do tổ chức nghề nghiệp xây dựng, không đồng nghĩa với một đạo luật có hiệu lực bắt buộc đối với mọi cá nhân và doanh nghiệp.

Seiyuu Bin Shimada, người đảm nhận vai Tomozou trong anime Chibi Maruko-chan, cũng bày tỏ lo ngại về việc AI tự tạo ra những lời thoại hoặc bài hát mà diễn viên chưa từng thực hiện, sau đó khai thác chúng để kiếm tiền.

Ông cho rằng tình trạng này kéo dài có thể đe dọa sự tồn tại của ngành seiyuu. Trong khi đó, Hiroshi Ikemizu, Phó Chủ tịch Hiệp hội Diễn viên Nhật Bản, nhấn mạnh nguy cơ AI lấy đi cơ hội việc làm của diễn viên và kỳ vọng những nguyên tắc mới sẽ tạo tiền đề cho việc xây dựng quy định pháp luật trong tương lai.

Masako Nozawa kỳ vọng con người và AI có thể cùng phát triển

Dù phản đối việc sử dụng giọng nói trái phép, Masako Nozawa không phủ nhận những tiềm năng của AI.

Bà cho biết bản thân cảm thấy hào hứng trước tốc độ phát triển của công nghệ, khi nhiều điều từng chỉ xuất hiện trong trí tưởng tượng thời thơ ấu nay đã trở thành hiện thực. Tuy nhiên, việc công nghệ được sử dụng mà không tôn trọng quyền của người khác khiến bà thất vọng.

Seiyuu Masako Nozawa cũng không hoàn toàn phản đối sử dụng AI. Ảnh: © 2020 AONI.

Nozawa hy vọng mọi người sẽ tuân thủ các nguyên tắc sử dụng AI để hướng tới một tương lai nơi con người và công nghệ có thể cùng phát triển.

Bà cũng gửi lời động viên tới những người trẻ muốn trở thành seiyuu, khuyến khích họ nỗ lực để tạo dựng dấu ấn riêng và truyền cảm xúc vào từng lời thoại, thay vì chỉ đơn thuần đọc đúng câu chữ.

Luật sư Fukui Kensaku, chuyên gia về AI và quyền sở hữu trí tuệ, đánh giá bộ hướng dẫn là một nỗ lực quan trọng với nội dung tương đối mạnh mẽ, có thể góp phần ngăn chặn hành vi vi phạm trong phạm vi các doanh nghiệp và người dùng tại Nhật Bản.

Theo ông, vấn đề quyền đối với giọng nói có những khác biệt pháp lý so với việc sử dụng các loại tác phẩm khác, nhưng những nguyên tắc này vẫn có thể tạo ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực.

Dù vậy, ông cũng lưu ý rằng hiện chưa có quy định pháp lý cấm việc sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI một cách tổng quát. Vì bộ hướng dẫn chưa có tính cưỡng chế pháp lý, khả năng áp dụng đối với các nền tảng lớn và doanh nghiệp AI ở nước ngoài vẫn còn hạn chế.

Ông cho rằng Nhật Bản cần hợp tác với các quốc gia khác để xây dựng quy tắc quốc tế, chẳng hạn thúc đẩy sự minh bạch về dữ liệu huấn luyện, nhằm tăng hiệu quả bảo vệ quyền của người có giọng nói bị sử dụng.